Samenleving - Geschiedenis van Papendrecht

- 900 jaar geschiedenis aan den dijk
- Ruzie om land
- Strijd tegen water
- De polder word verkaveld
- 1400 tot 1500: Papendrecht overleeft
- De Heren van Papendrecht

- Huis te Papendrecht
- Van dijkbodens en aannemers
- Wielen of Walen
- Scheepsbouw
- Buiten de dijk

Strijd tegen het water

Het karakter van het dorp Papendrecht zal zich vermoedelijk tot in lengte van dagen blijven kenmerken door de haat liefde verhouding met het water. Dat was in de elfde en twaalfde eeuw zo, en dat is in de eeuwen daarna nooit anders geweest. Die relatie met het water is zoals overal ter wereld tweeledig. De ene kant is de strijd, de andere kant de bron van leven. Zoals inmiddels bekend zette pastoor Hugo de naam van Papendrecht in de geschiedenisboeken. Als gevolg van zijn bezoek aan de dertiende kerkelijke vergadering in Utrecht werd een Charter geschreven in 1105 en daarmee lag de naam vast in de archieven. Het oorspronkelijke stuk is nog te vinden in het archief van het Kapittel van St. Jan in het Rijksarchief in Utrecht. Tot zover even de papieren geschiedenis.

Het dagelijkse leven van de inwoners bleef gekenmerkt door hun strijd om het bestaan. Graaf Floris had dan wel in 1281 een mooie dijk om de hele Waard laten leggen, maar daarmee was de kous niet af. Ten eerste leek het wel of het vloedwater in de loop der jaren telkens een beetje hoger kwam. Nou stelde dat in die tijd weinig voor, zeker als het vergeleken wordt met de huidige tij verschillen, laat staan met vijftig jaar geleden. Nu kennen we een Nieuwe waterweg een Nieuwe Maas en een Oude Maas, die grote open verbindingen met de zee vormen. In een uurtje tijd is dat vloedwater van Hoek van Holland in Dordrecht. En het tij verschil is nu soms een meter. In de dertiende eeuw, toen die eerste dijk rond de Waard gelegd werd, waren die verschillen veel minder. Daarom hoefde er aan die dijken ook minder eisen gesteld te worden en waren ze heel wat lager dan nu.

Maar zoals gezegd, de mens wikt en graaft sloten. Gevolg daarvan was dat de ‘polder’ rond Papendrecht steeds droger werd en dus begon in te klinken. En gek genoeg kwam het zeewater toch beetje bij beetje wat verder het land in. Het is nu moeilijk voor te stellen, maar oorspronkelijk kwam de vloed niet verder dan wat nu Vlaardingen is. Van echte tij verschillen had Papendrecht dus nog niet echt last. Veel belangrijker was het water dat van ‘boven’ kwam. Daartegen moest bescherming opgeworpen worden.

Het water werd dus buiten gehouden, er werden sloten gegraven en het land kwam ’lager‘ te liggen. Zoals te zien op het kaartje maakte die dijk bij Nieuwland een rare ‘knik’ naar binnen. Misschien omdat het makkelijker was, maar misschien ook omdat de bewoners in dat Nieuwland al een beetje voorzorgen tegen het water hadden genomen. Ze hadden hun woningen namelijk al op woonheuvels gebouwd en leefden dus al redelijk beschermd. Een stuk of zeven heuvels zijn ook teruggevonden met daarin scherven en overblijfselen, waardoor een redelijk beeld ontstond van de manier waarop toen geleefd werd. (Een deel van de vondsten is nu te zien in het Streekcentrum van de NVWA).

Papendrecht op een offciële postzegel (uitgifte 2005)

Overigens was het aardewerk van de echt goede kwaliteit in die periode van Duitse of Romeinse oorsprong. De Papendrechters bakten er in die tijd nog niet zoveel van met alle gevolgen voor de kwaliteit. De ‘knik’ in de dijk bij Nieuwland heet nu de Hoogendijk. Eind 1300 heette die dijk echter de Vinckendijk, naar de toenmalige Ambtsheer van Alblasserdam die nogal wat energie stak in het bouwen van dijken. Overigens heeft ook de toenmalige Willem van Brederode, Heer van Papendreecht, al oorkonden uitgegeven aan ontginners waarin de rechten en plichten van nieuwe bewoners waren vastgelegd.

De relatie van de Papendrechters met het water is ook terug te vinden in de activiteiten van de vissermannen. Aan de ene kant werd het steeds drogere land bebouwd en werd vee gehouden terwijl aan de andere kant van de dijk gevist werd op zalm en steur. Voor het verhandelen van goederen zaten de Papendrechters een beetje klem. Die Dordtenaren hadden het voor elkaar gekregen het zogenaamde ‘stapelrecht’ te verwerven. Gevolg daarvan was dat zo ongeveer alles wat hier te koop gevraagd en geboden werd via Dordt verhandeld moest worden.

Opvallend is dat al in die tijd het ambtenarenkorps stevig begon te groeien. Onder de Heer van Papendrecht hing een Schout die ook nog een beetje recht mocht spreken. Er kwamen Heemraden die later Schepenen genoemd werden. En jawel hoor, ook de belastingsdienst was er. Het begrip tienden is al zeer oud en stamt nog ergens uit de Bijbel, maar het paste ook in ons nog nietige dorpje uitstekend in de raam van de lokale overheid.